Projekt wspierany przez Fundusz Wyszehradzki jest wspólną inicjatywą czterech ośrodków sztuki współczesnej i rezydencji artystycznych: KAiR w Koszycach, Goyki 3 Art Inkubatora w Sopocie, aqb w Budapeszcie oraz MeetFactory w Pradze. Inicjatywa ta służy badaniu i ponownej ocenie symboliki tożsamości narodowych w regionie V4. Podczas rezydencji w czterech instytucjach partnerskich wiosną 2026 roku osoby artystyczne uczestniczące w projekcie (łącznie osiem osób) stworzą prace dekonstruujące lub reinterpretujące te symbole i narracje. Wiosną 2027 roku efekty ich pracy zostaną zaprezentowane podczas wspólnego festiwalu oraz wystawy zbiorowej w aqb w Budapeszcie.
Projekt podejmuje temat wzrostu nastrojów nacjonalistycznych, szczególnie w regionie V4, poprzez analizę tradycyjnych symboli i narracji. Kultura i sztuka odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu – lub podważaniu – homogenizujących przekazów, często promowanych przez podmioty państwowe. Zarówno sztuka ludowa, jak i sztuka wysoka przeszłości, wraz z tradycyjną symboliką, są coraz częściej wykorzystywane w sposób pozbawiający je pierwotnej złożoności i redukujący je do narzędzi komunikacji politycznej. Niepokoi nas fakt, że obrazy bogate w znaczenia są wykorzystywane do celów politycznych, tworząc „stare-nowe” mitologie, które – choć skonstruowane pragmatycznie – silnie odwołują się do emocji i zbiorowych lęków. Trend ten podsycają media społecznościowe i kultura popularna, gdzie obrazy rozprzestrzeniają się błyskawicznie, wzmacniając nacjonalistyczny przekaz i kształtując zbiorowe postrzeganie rzeczywistości. Te strumienie wizualne i narracyjne tworzą iluzję spójnej, jednowymiarowej rzeczywistości, która może przynosić pocieszenie, lecz dzieje się to kosztem uciszania innych głosów.
Naszym celem jest reakcja na te zjawiska poprzez praktyki sztuki współczesnej pozostające niezależnymi od wpływów państwowych. Projekt służy wymianie idei, obrazów i historii związanych z regionem V4, które mają potencjał szerszego oddziaływania i są opowiadane z perspektywy współczesnych, niezależnych osób twórczych.
Partnerzy projektu:
- MeetFactory: Międzynarodowe centrum sztuki współczesnej z siedzibą w Pradze, obejmujące teatr, salę koncertową, dwie przestrzenie wystawowe oraz 11 pracowni dla osób artystycznych z całego świata. Program rezydencyjny centrum wspiera osoby zajmujące się sztukami wizualnymi, performansem oraz kuratorstwem, zapewniając im przestrzeń do pracy, zakwaterowanie oraz możliwość publicznej prezentacji dzieł. Łącząc produkcję artystyczną z wystawami, performansami i wymianą interdyscyplinarną, MeetFactory tworzy dynamiczne środowisko sprzyjające eksperymentom oraz dialogowi między lokalną a międzynarodową sceną artystyczną. Strona internetowa: https://meetfactory.cz/en/.
- aqb: Niezależna platforma sztuki współczesnej z siedzibą w Budapeszcie, skupiająca pracownie artystyczne, przestrzenie wystawowe i programy rezydencyjne w dawnym kompleksie przemysłowym. Wspiera praktyki eksperymentalne i badawcze, zapewniając osobom artystycznym oraz kuratorskim przestrzeń, zasoby techniczne oraz dostęp do międzynarodowej sieci kontaktów. Strona internetowa: http://aqb.hu/.
- KAiR: Platforma kulturalna z siedzibą w Koszycach na Słowacji, zajmująca się wspieraniem sztuki współczesnej i wymiany międzynarodowej. Program rezydencyjny stanowi sedno działalności organizacji, oferując osobom artystycznym, kuratorskim i badawczym czas, przestrzeń oraz profesjonalne wsparcie przy realizacji projektów wchodzących w dialog z lokalnym kontekstem. Strona internetowa: https://www.kair.sk/.
- Goyki 3 Art Inkubator: Niezależna, interdyscyplinarna miejska instytucja kultury w Sopocie. Program rezydencyjny Goyki 3 koncentruje się na wspieraniu procesu twórczego oraz promowaniu dialogu między osobami artystycznymi reprezentującymi różne dyscypliny. Strona internetowa: https://goyki3.pl/en/.
Rezydencje artystyczne:
W 2026 roku zapraszamy osiem osób artystycznych z krajów V4, zajmujących się sztukami wizualnymi i performansem, do udziału w wymianie rezydencyjnej w czterech partnerskich instytucjach. Podczas rezydencji każda osoba uczestnicząca opracuje indywidualny projekt odnoszący się do tematu przewodniego. Doświadczenie bycia osobą obcą w nowym, lecz bliskim kulturowo środowisku, pozwala na świeże spojrzenie oraz dostrzeżenie nieoczywistych podobieństw i różnic. Publiczność będzie miała okazję odwiedzić pracownie i zapoznać się z projektami podczas Dni Otwartych Pracowni oraz wystaw typu pop-up. Osoby uczestniczące zaprezentują swoje prace także na lokalnych uniwersytetach, a proces ich powstawania będzie również dostępny online na stronach internetowych partnerów. Jedna osoba artystyczna z każdego kraju została już nominowana i zaproszona przez zespoły kuratorskie, natomiast pozostała czwórka zostanie wyłoniona w drodze otwartego naboru.
Sylwetki czterech nominowanych osób:
- Zuzana Markéta Macková to czeska artystka i kuratorka mieszkająca w Berlinie. W swojej wielomedialnej twórczości porusza tematy takie jak science fiction, hybrydyczność, niepokój psychiczny, hiperkapitalizm, horror i teorie spiskowe. Interesuje ją napięcie oraz relacje między konstruktami Europy Wschodniej i Zachodniej. Jest członkinią zarządu Display – Stowarzyszenia na rzecz Badań i Praktyki Kolektywnej (Praga) oraz kuratorką wystaw (m.in. All that is solid melts like my blush after a long shift, GAMU Praga, 2025). Zuzana Macková weźmie udział w rezydencji w aqb w Budapeszcie.
- Ola Nenko to polska rzeźbiarka i scenografka, której twórczość płynnie przechodzi od sfery intymnej do szerokiej refleksji społecznej. Pracując głównie w technikach mieszanych tworzy instalacje i subtelne interwencje materiałowe, bada też emocjonalne i psychologiczne warstwy codziennych gestów oraz przedmiotów. Jej prace skupiają się na złożonych zagadnieniach, takich jak dom jako przestrzeń pełna napięć i sprzeczności, szczególnie w kontekście współczesnych wyzwań związanych z migracją, przynależnością i tożsamością. Jest współzałożycielką kolektywu Bałuckiego 15 w Krakowie. Ola Nenko weźmie udział w rezydencji w KAiR w Koszycach.
- Lőrinc Borsos to fikcyjna postać artystyczna stworzona w 2008 roku przez Jánosa Borsosa i Lillę Lőrinc, absolwentów Węgierskiej Akademii Sztuk Pięknych. Ich praktyka, oparta na dekonstrukcji tradycyjnych strategii artystycznych oraz podejściu kolektywnym i parainstytucjonalnym, łączy dziedzictwo węgierskiej neoawangardy ze współczesnymi mediami i przemianami technologicznymi. Ewoluując od malarstwa ku instalacjom, budowaniu spekulatywnych światów i alternatywnej pedagogice, zrealizowali szereg znaczących projektów, m.in. Nonentity (2016, ICA-D, Dunaújváros), For the Child of the Future (2023, MűvészetMalom, Ferenczy Museum, Szentendre), czy Narnia is a Lie (2024, Hessel Museum, USA). Na co dzień aktywnie działają w art quarter budapest (aqb), gdzie prowadzą pracownię. Lőrinc Borsos weźmie udział w rezydencji w MeetFactory w Pradze.
- Nik Timková jest artystką multidyscyplinarną, której twórczość obejmuje instalacje, rzeźby, obiekty tekstylne, rysunki, kolaże cyfrowe, dźwięk oraz performans i kulturę DJ-ską, a także praktykę kolektywnego czytania. Łącząc estetykę online i offline, zgłębia tematy mitologii, symboliki, magii, czarostwa, feminizmu, folkloru oraz polityki wyobraźni. Jej prace często czerpią z tradycji gotyckich i neogotyckich, lokalnych rytuałów i spekulatywnych mitów. Poprzez platformy takie jak Björnsonova i A.M. 180, kładzie nacisk na współpracę i kolektywne autorstwo, tworząc alternatywne systemy symboliczne (np. hybrydowe wyrocznie, czy karty do gry funkcjonujące jednocześnie jako archiwa i narzędzia do budowania świata). Nik Timková weźmie udział w rezydencji w Goyki 3 Art Inkubatorze w Sopocie.
Festiwal i wystawa zbiorowa w aqb w Budapeszcie (2027)
W drugiej fazie projektu cała ósemka osób uczestniczących spotka się w Budapeszcie na trzydniowym wydarzeniu finałowym. Jego zwieńczeniem będzie wystawa zbiorowa przygotowana we współpracy z osobami kuratorskimi z instytucji partnerskich. Ten otwarty dla publiczności festiwal sztuki multimedialnej obejmie spotkania z osobami artystycznymi, performanse oraz warsztaty. Ich celem będzie zainicjowanie dialogu o wspólnych i rozbieżnych symbolach oraz historiach, a także ich współczesnym znaczeniu. Więcej informacji znajdą Państwo na naszych profilach w mediach społecznościowych.
Fundusz Wyszehradzki: https://www.visegradfund.org/.
